Stwardnienie rozsiane - przyczyny, objawy i leczenie
25.08.2018

Stwardnienie rozsiane - przyczyny, objawy i leczenie

Dowiedz się, na czym polega i jak można żyć z chorobą ośrodkowego układu nerwowego, jaką jest stwardnienie rozsiane.

Stwardnienie rozsiane – co to takiego

Stwardnienie rozsiane, SR (łac. sclerosis multiplex, SM) jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego o podłożu autoimmunologicznym, rozpoczynającą się zazwyczaj pomiędzy 20. a 40. rokiem życia, przy czym obecnie rozpoznaje się ją we wszystkich grupach wiekowych. Zauważono, że częściej dotyczy kobiet.
W przebiegu choroby układ odpornościowy, który powinien chronić organizm przed bakteriami i wirusami, zwraca się przeciwko własnemu organizmowi. Pierwotny cel agresji stanowi osłonka mielinowa chroniąca nerwy w mózgu i rdzeniu kręgowym. Autoimmunizacja polega na ataku przez komórki własnego układu odpornościowego innych komórek budujących organizm. W efekcie zniszczenia nie jest możliwe prawidłowe przewodzenie impulsów. Upośledzeniu może ulec każda funkcja życiowa organizmu (od utraty wzroku lub słuchu, przez uszkodzenia funkcji przełykania oraz mówienia, po paraliż mięśni nóg i rąk).

Stwardnienie rozsiane przebiega skrycie, dlatego przez wiele miesięcy, a nawet lat, może nie dawać żadnych objawów. Utrudniona jest odpowiednia diagnostyka i rozpoznanie w początkowych fazach. Najczęstszym czynnikiem wyzwalającym pierwszy rzut choroby jest infekcja wirusowa. Ponieważ schorzenie ma charakter przewlekły i postępujący oraz dotyczy młodych ludzi, powodowana nim niesprawność stanowi duży problem społeczny.

Stwardnienie rozsiane - przyczyny

Przyczyny tego zjawiska nie są jednoznacznie określone. Twierdzi się, że wiele czynników prowadzi do wystąpienia choroby, a najważniejszym z nich  są zaburzenia w układzie immunologicznym. Organizm wytwarza patologiczne przeciwciała, które atakują własne komórki. W przypadku stwardnienia rozsianego celem ataku są osłonki mielinowe nerwów. Wśród przyczyn wymienia się też rolę infekcji, nie wykluczając jednocześnie nałożenia się jej na działanie autoimmunologiczne. Niektóre osoby mają genetyczną predyspozycję do zachorowania. Ryzyko wzrasta, gdy schorzenie występowało wśród najbliższych członków rodziny. Zauważono, że znaczenie mają czynniki środowiskowe. Prawdopodobieństwo pojawienia się SM zwiększa się na skutek niskiego poziomu witaminy D w organizmie (co osłabia się układ odpornościowy), palenia papierosów, cukrzycy typu I i chorób tarczycy.

Objawy stwardnienia rozsianego

Choć SM przebiega w sposób indywidualny, pierwsze objawy są często bagatelizowane, gdyż są łagodne i samoistnie ustępują. W większości przypadków choroba ma charakter nawrotowy. Oznacza to, że u pacjenta występują okresy zaostrzeń, gdy dochodzi do nasilenia objawów choroby i/lub pojawienia się nowych - na zmianę z okresami poprawy (zwanych remisjami). Wtedy objawy zanikają całkowicie lub częściowo. Bardzo rzadko SM rozwija się ze stałym narastaniem objawów.

Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego to:

¥  zaburzenia czucia, które przejawia się drętwieniem i mrowieniem kończyn oraz nieprawidłowym reagowaniem na bodźce;
¥    zaburzenia równowagi i poruszania się, problemy z chodzeniem;
¥    ogólne osłabienie oraz osłabienie mięśniowe, rozpoczynające się od kończyn dolnych i postępujące w górę ciała;
¥    problemy z koordynacją ruchową;
¥    zaburzenia czucia i zawroty głowy;
¥    zaburzenia ostrości wzroku, z reguły w jednym oku, podwójne widzenie;
¥    przewlekłe uczucie zmęczenia.

Warto pamiętać, że powyższe objawy mogą występować lub jednocześnie. Ich natężenie może być różne, od ledwo zauważalnych do bardzo nasilonych i utrudniających codzienne życie.

Wraz z postępowaniem choroby symptomy typowe dla początku nasilają się i dołączają do nich kolejne. Charakterystyczne są zaburzenia mowy, w tym mowa skandowana związana z brakiem koordynacji mięśni podniebienia podczas mówienia. Przejawia się brakiem płynności, spowolnieniem mowy oraz nieprawidłowym akcentem. Następnie do wymienionych wcześniej zaburzeń dołączają problemy z narządem wzroku (zapalenie nerwu wzrokowego, spadek ostrości widzenia, zaburzenia ruchomości gałek ocznych, oczopląs) oraz nieprawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego (zaparcia i nietrzymanie stolca). Ponadto, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn dochodzi do zaburzeń czucia w obrębie narządów płciowych i zaburzeń czynności seksualnych (brak erekcji, suchość w pochwie oraz spadek libido). Częstym objawem stwardnienia rozsianego są też zaburzenia psychiczne, przejawiające się stanami depresyjnymi lub nadmierną euforią.

Przebieg stwardnienia rozsianego uzależniony jest od postaci choroby. Wyróżnia się:

¥    postać rzutowo-remisyjna - najczęściej występująca, u ok. 80 procent pacjentów;
¥    postać pierwotnie postępująca - proces chorobowy przebiega od początku bez rzutów, ale ze stałym pogarszaniem się stanu klinicznego;
¥    postać wtórnie postępująca - po okresie trwania postaci z rzutami następuje powolne, stałe pogłębianie deficytu neurologicznego;
¥    postać postępująco-rzutowa - najrzadziej występująca, następuje powolne narastanie objawów chorobowych, a okresy pogorszenia spełniające kryteria rzutu występują sporadycznie.

Stwardnienie rozsiane - diagnostyka i badania

Jak wcześniej wspomniano, stwardnienie rozsiane to schorzenie, które szczególnie w początkowym stadium, jest trudne do rozpoznania. Lekarz przede wszystkim eliminuje choroby o podobnych objawach na zasadzie rozpoznania różnicowego.
Głównym badaniem przeprowadzanym przy podejrzeniu choroby jest analiza składu płynu mózgowo-rdzeniowego, w którym oznacza się stężenie przeciwciał IgG. Jeśli w płynie mózgowo-rdzeniowym obecne będą tzw. oligoklonalne prążki IgG, to praktycznie oznacza wystąpienie SM. Celem potwierdzenia diagnozy robi się też rezonans magnetyczny, którego wynik przy chorobie wskazuje na obecność aktywnych zmian zapalnych w tkance mózgowej.
Innym, dostępnym narzędziem diagnostycznym, jest badanie elektrofizjologiczne zwane potencjałami wywołanymi. Polega ono na rejestrowaniu potencjałów elektrycznych z powierzchni głowy chorego po zadziałaniu bodźcem z zewnątrz. Wykorzystuje się w tym celu bodźce słuchowe, czuciowe i wzrokowe. Najbardziej przydatnymi w rozpoznaniu stwardnienia rozsianego są wzrokowe potencjały wywołane. Występowanie nieprawidłowych potencjałów przemawia za istnieniem procesu demielinizacyjnego.

Stwardnienie rozsiane - leczenie
Należy pamiętać, że stwardnienie rozsiane jest chorobą nieuleczalną, ale odpowiednio prowadzone leczenie może wpływać na wolniejszy rozwój schorzenia.

Leczenie rzutów

Rzut jest efektem stanu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym, dlatego chcąc go złagodzić stosuje się kortykosteroidy. Polepszają one przewodnictwo nerwowe, zmniejszają obrzęk i reakcję zapalną, a przede wszystkim hamują odpowiedź układu immunologicznego. Należy pamiętać, że mogą powodować wiele skutków ubocznych. Stosuje się je jedynie przy zaostrzeniach choroby, a przeciwskazane są w leczeniu przewlekłym.

Leczenie objawowe

Celem leczenia objawowego jest minimalizowanie objawów dokuczliwych dla chorego, ale bez ingerencji w samą chorobę i jej przyczyny. Częstym problemem przy SM są skurcze mięśni i ich nadmierne napięcie (tzw. spastyczność). Oprócz zastosowania leków zmniejszających nadmierne napięcie mięśniowe zaleca się fizjoterapię. Leczenie objawowe zależne jest od przebiegu schorzenia. W zależności od występowania symptomów leczy się ból, zmęczenie, depresję oraz zaburzenia czynności zwieraczy. Dzięki wdrożeniu leczenia objawowego ułatwiona jest opieka nad chorym i jego pielęgnacja. SM predysponuje do współwystępowania wielu chorób, w tym choroby zwyrodnieniowej stawów kręgosłupa oraz tzw. zespołu zmęczenia. Dlatego według nowego podejścia uznaje się, że rehabilitacja jest niezbędna, aby umożliwić choremu maksymalne wykorzystanie potencjału fizycznego.

Terapia SM jest wieloletnia, dlatego pacjent musi zrozumieć, żeby leczenie rozpocząć jak najwcześniej.

Stwardnienie rozsiane boczne

Stwardnienie zanikowe boczne, nazywane SLA (od łac. sclerosis lateralis amyotrophica) lub ALS (od ang. amyotrophic lateral sclerosis) to choroba wrodzona układu nerwowego. Istotą schorzenia jest postępujące uszkadzanie, a w efekcie utrata obwodowych i ośrodkowych komórek nerwowych. Zdecydowanie częściej występuje u mężczyzn, w podeszłym wieku. Przyczyny prowadzące do rozwoju choroby nie są do końca poznane. Wśród czynników wywołujących wymienia się przede wszystkim zapalenie autoimmunologiczne, wpływające na prawidłową syntezę białek.

Stwardnienie rozsiane boczne objawia się stopniowym zanikiem mięśni, niedowładem kończyn i z reguły prowadzi do uszkodzenia mięśni oddechowych i niewydolności oddechowej. Choroba jest nieuleczalna i postępuje bardzo szybko. Wdrażając leczenie farmakologiczne można wydłużyć życie o 2-3 miesiące, podając środek obniżający poziom spastyczności.

Do góry strony

SPRAWDŹ NASZE PROPOZYCJE

sprawdź szczegóły ico

mężczyzna 24h

sprawdź szczegóły ico

pakiet coś dla ciała